11. Ang Katedral at ang Bazaar 2.0

"Ang pinakamabuting paraan upang magkaroon ng isang magandang ideya ay ang magkaroon ng maraming ideya." —Linus Pauling

Ang Unang mga Manggagawa ng Kaalaman

Bago naging makina ang "computer," isa muna itong titulo ng trabaho.

Sa Langley Research Center ng NASA noong dekada 1950, mga silid na puno ng matatalinong kababaihan, na kilala bilang "human computers," ang nagsagawa ng masasalimuot na kalkulasyon para sa paligsahan sa kalawakan. Sila ang orihinal na mga manggagawa ng kaalaman (knowledge workers), ang mga taong tagaproseso sa puso ng pinakamaunlad na gawain sa Daigdig. Pagkatapos, dumating ang IBM 7090. Sa loob ng iisang hapon, kaya ng elektronikong computer na magsagawa ng mas maraming kalkulasyon kaysa kayang gawin ng isang tao sa buong buhay niya. Naglaho nang magdamag ang titulo ng trabahong "computer."

Ang kuwentong ito ay hindi lamang isang kakatwang bahagi ng kasaysayan; isa itong pasilip. Ang mga manggagawa ng kaalaman ngayon, nakaupo sa kanilang mga bukas na opisina, ay tuwirang mga inapo ng mga babaeng iyon. At dumating na ang kanilang IBM 7090. Upang maunawaan ang kinabukasan ng kompanya, kailangan muna nating maunawaan ang dalawang isip ng ekonomiya.

Ang Dalawang Isip ng Ekonomiya

Kung ang ekonomiya ay isang malawak at ipinamamahaging computer, mayroon itong dalawang magkaibang uri ng processor. Dalawang paraan ng pag-iisip.

Ang una ay ang Kompanya. Isa itong bulsa ng planadong kaayusan sa gitna ng dagat ng kaguluhan. Isa itong hirarkiya, isang istruktura ng pag-uutos, isang pulo ng sinasadyang disenyo. Sa loob ng isang kompanya, dumadaloy ang mga rekurso ayon sa utos ng isang tagapamahala. Ang kompanya ay isang katedral, itinayo ayon sa isang sinadyang plano.

Ang ikalawa ay ang Merkado. Isa itong desentralisadong network ng mga ahenteng nagkukumpitensiya at nagtutulungan. Wala itong pinuno, walang plano, walang sentral na utos. Isa itong kuyog, isang proseso ng kusang pagtuklas. Sa merkado, dumadaloy ang mga rekurso ayon sa kusang lumilitaw na mga senyales ng presyo at pagkakataon. Isa itong bazaar, magulo at masigla, kung saan ang kaayusan ay umuusbong mula sa ibaba pataas.

Sa loob ng isang siglo, ang dakilang labanan ng mga ideolohiyang pang-ekonomiya ay isang labanan sa pagitan ng dalawang isip na ito. Parehong mali ang dalawang panig dahil inakala nilang labanan ito. Hindi ito kailanman naging labanan. Ito ay isang sayaw.

Isang Bagong Sagot para sa Isang Bagong Panahon

Noong 1937, itinanong ni Ronald Coase kung bakit may mga kompanya pa sa simula pa lamang. Ang kanyang sagot ay mga gastos sa transaksiyon (transaction costs): ang alitan ng paggamit ng merkado. Ang kompanya ay isang bula ng hirarkiya kung saan ang magulong tawaran ng merkado ay pinalitan ng mas simpleng lohika ng pag-uutos. Isa itong napakatalinong pananaw para sa lumang ekonomiya ng mga atomo. Ang bagong ekonomiya ng mga bit ay nangangailangan ng mas malalim na paliwanag.

Sa balangkas ng Matalinong Ekonomiks, ang kompanya at ang merkado ay magkaibang arkitektura para sa pagproseso ng impormasyon.

Ang Merkado ay isang napakalawak na parallel at ipinamamahaging sistema ng pagkukompyut. Napakahusay nito sa paggalugad ng malawak na espasyo ng posibilidad. Ang merkado ay isang makina para sa pagtuklas.

Ang Kompanya ay isang sunud-sunod at hirarkikal na sistema ng pagkukompyut. Dinisenyo ito upang kunin ang iisang promising na ideyang natuklasan sa merkado at pagsamantalahan ito nang may walang-awang episyensiya. Itinutuon nito ang intelihensiya sa isang makitid na problema. Ang kompanya ay isang makina para sa pagpapatupad.

Tumutuklas ang merkado. Nagpapatupad ang kompanya. Kailangan ng isang malusog na ekonomiya ang dalawa.

Ang mga Multo ng Isang Mundong Walang Alitan: Coase at Modigliani-Miller

Ang lumang ekonomiks ay minumulto ng magagandang teorya na gumagana lamang sa isang perpekto at walang-alitang mundo. Iginiit ng Coase Theorem na sa isang mundong walang gastos sa transaksiyon, hindi mahalaga ang mga karapatan sa pag-aari. Iginiit ng Modigliani-Miller Theorem na sa isang perpektong merkado, hindi mahalaga ang halo ng utang at equity ng isang kompanya.

Bumabagsak ang mga eleganteng patunay na ito sa tunay na mundo dahil sa iisang heometrikong dahilan. Ipinapalagay nila ang isang patag at walang-alitang manifold ng ekonomiya. Sa ganoong ibabaw, ang lahat ng landas ay tuwiran at walang gastos. Sa tunay at kurbadong mundo, ang mga pagpiling ito ay mga pundamental na gawain ng inhinyeriya ng topolohiya.

Ang pagtatakda ng isang karapatan sa pag-aari ay hindi isang panimulang posisyon sa laro; ito ang disenyo ng tabla ng laro mismo. Ang istruktura ng kapital ng isang kompanya ay hindi isang simpleng pagpili sa pagpopondo; isa itong pagpili tungkol sa kakayahan nitong maglayag sa isang pabagu-bagong tanawin. Ang utang ay lumilikha ng heometrikong katigasan; ikinakandado nito ang kompanya sa isang nakapirming landas, ginagawa itong mabilis ngunit marupok. Ang equity ay nagbibigay ng heometrikong kakayahang bumaluktot; nagsisilbi itong pabigat na pampatatag (ballast), na nagpapahintulot sa kompanya na saluhin ang mga dagok. Hindi ito mga di-kaperpektuhan sa isang perpektong modelo. Ito ang mga sentral at estratehikong pakikipagnegosasyon sa heometriya ng realidad.

Ang Dilema ng Inobador: Kapag Pinapatay ng Pagpapatupad ang Pagtuklas

Dinadala tayo nito sa dakilang trahedya ng matalinong kompanya. Ang mismong mga katangiang ginagawa itong napakahusay na makina ng pagpapatupad ang siya ring gumagawa rito na napakasamang makina ng pagtuklas. Ang tagumpay ng kompanya ay lumilikha ng isang algorithm na in-optimize para lutasin ang isang tiyak na problema. Ngunit kapag nagbago ang problema, ang pinong-pinong algorithm na iyon ay nagiging isang hawla.

Noong dekada 1970, inimbento ng Xerox PARC ang makabagong personal computer, ang graphical user interface, ang mouse, at ang Ethernet. Inimbento nila ang hinaharap. Binalewala ng kanilang inang kompanya, ang Xerox, ang lahat ng iyon. Bakit? Ang Xerox Corporation ay isang makina ng pagpapatupad na perpektong in-optimize para sa pagpapaupa ng mga copier at pagbebenta ng toner. Hindi umangkop ang personal computer sa kanilang modelo. Isa itong pagkakamali sa panghuhula na hindi nila maproseso. Kaya hinayaan nila ang isang binatang nagngangalang Steve Jobs na kunin nang libre ang kanilang mga ideya at itayo ang Apple. Napakaperpekto ng makina ng pagpapatupad ng Xerox kaya ang sarili nito ang naipatupad nito.

Sa machine learning, tinatawag itong "overfitting." Ang isang modelong sinanay nang napakaperpekto sa nakaraang data ay nagiging marupok, walang kakayahang harapin ang isang hinaharap na kahit bahagya lamang ang pagkakaiba. Ang matatagumpay na kompanya ay mga dalubhasa sa overfitting.

Ang Huling Anyo: Mula Korporasyon Tungo sa Komunidad

Ang tradisyonal na kompanya, isang hirarkikal na piramide ng mga sangkap na tao, ay isang patay na dulo ng ebolusyon. Ito ang "mabagal na AI" na itinatayo natin sa loob ng maraming siglo. Gaya ng nakita natin sa Kabanata 3, ang Paaralang Pabrika (Factory School) ay ang napakatalino at nakakikilabot na sistemang dinisenyo upang lumikha ng istandardisado at masunuring panggatong na tao para sa makinang korporatibong ito. Sinanay ng paaralan ang mga ngipin ng gulong; pinagtrabaho sila ng korporasyon. Isa itong perpekto at nagpapalakas-sa-sariling sistema ng panlipunang pagpapaamo. At ngayon ay laos na ito.

Ang hinaharap ay pag-aari ng isang bagong uri ng institusyon na lumalabo ang hangganan sa pagitan ng kompanya at ng merkado, ng katedral at ng bazaar. Isa itong arkitekturang pinagsasama ang pokus sa pagpapatupad ng kompanya at ang kapangyarihan sa pagtuklas ng merkado. Isang komunidad.

Isaalang-alang ang Linux. Isa ba itong kompanya o isang merkado? Pareho ito at wala sa dalawa. Mayroon itong pangunahing grupo ng mga tagapangalaga na nagbibigay ng hirarkikal na kontrol (gaya ng isang kompanya), ngunit binubuo ito ng isang pandaigdigang network ng mga boluntaryong kumikilos sa isang desentralisadong bazaar (gaya ng isang merkado).

O isaalang-alang ang Wikipedia. Mayroon itong pundasyon na kumikilos gaya ng isang kompanya, namamahala sa mga server at sa mga legal na usapin. Ngunit ang nilalaman mismo ay nililikha ng isang magulo at ipinamamahaging merkado ng milyun-milyong editor.

Ito ang mga bagong modelo. Hindi sila isang matigas na pagpili sa pagitan ng kompanya at merkado, kundi isang malayang sayaw sa pagitan nila. Sila ay mga arkitektura para sa simbiyotikong intelihensiya. Sa isang paraan, sinikap ng tradisyonal at hirarkikal na kompanya na lumikha ng iisa at nagkakaisang 'korporatibong kamalayan,' isang katedral ng pag-iisip mula itaas pababa. Ngunit ang tunay na intelihensiya, kapwa sa ating mga utak at sa ating mga ekonomiya, ay mas kahawig ng isang bazaar - isang magulo at parallel na proseso ng pagtuklas na mula rito ay umuusbong ang isang marupok at pansamantalang pagkakabuo.

Ang mga lumang korporasyon ay gaya ng mga dinosauro: malalaki, makapangyarihan, at tumatakbo sa isang maliit at sentralisadong utak. Ang mga bagong simbiyotikong komunidad ay gaya ng mga mamalyang humalili sa kanila: mas maliliit, mas madaling umangkop, at may bago, mas ipinamamahagi, at mas makapangyarihang anyo ng intelihensiya. Alam natin kung paano nagwakas ang kuwentong iyon. Malapit na itong magsimulang muli.