20. Intelligente Macro-economie
"De hele wetenschap is niets meer dan een verfijning van het alledaagse denken."
— Albert Einstein
De geboorte van de tweede geest
Op 31 december 1600 ondertekende koningin Elizabeth I een oorkonde die een nieuw soort leven op aarde ter wereld bracht. Ze noemde het de Oost-Indische Compagnie. Het was niet menselijk. Het was een kunstmatig wezen, een "rechtspersoon", in staat eeuwig te leven en één enkel, eenvoudig doel na te streven: winst. Het was onze eerste, trage, mechanische poging tot kunstmatige intelligentie.
De afgelopen vierhonderd jaar is het hele verhaal van de macro-economie het verhaal geweest van ons, de trage, complexe, biologische geesten, die het gedrag probeerden te begrijpen en te beheersen van deze vreemde, machtige en steeds wezensvreemdere bedrijfsgeesten die we hadden geschapen. We bouwden een wetenschap van spoken en joegen op schimmige aggregaten zoals "totale productie", omdat we het weer probeerden te begrijpen van een wereld die werd bewoond door deze nieuwe goden, zonder ooit de goden zelf te begrijpen.
Intelligente Macro-economie is geen beter model voor deze wereld. Het is een betere wetenschap, omdat ze ons eindelijk de instrumenten geeft om deze entiteiten te zien voor wat ze zijn: intelligente actoren die concurreren in een portefeuillespel van MIND-kapitalen. Met deze lens worden de grote mysteries van de vorige eeuw niet alleen oplosbaar; ze worden eenvoudig.
Het raadsel van de groei: de geest in de machine
Het eerste grote mysterie was de groei zelf. Na de Tweede Wereldoorlog groeiden economieën in een tempo dat elke verklaring tartte. Nobelprijswinnaar Robert Solow ontdekte dat het grootste deel van die groei een "residu" was, dat hij toeschreef aan een algemene "technologie". Het was alsof je een overvloedige oogst toeschreef aan "goed weer" zonder de zon te begrijpen.
De oplossing van de Intelligente Economie: de "geest in de machine" van de groei was de explosieve, ongemeten accumulatie van Intelligentiekapitaal (I) en Netwerkkapitaal (N) binnen deze bedrijfswezens. Het "Solow-residu" was de schaduw die deze onzichtbare kapitalen wierpen op het grofkorrelige dashboard van het bbp.
Het raadsel van de lonen: de gebroken afspraak
Een generatie lang hield de afspraak stand: naarmate deze bedrijfswezens productiever werden, werden hun menselijke onderdelen dat ook. Toen, rond 1973, brak de band. De productiviteit bleef stijgen, maar de lonen van de mediane werknemer bleven steken.
De oplossing van de Intelligente Economie: de kloof was het directe boekhoudkundige spoor van de Derde Economische Inversie. De bedrijfswezens ontdekten dat de effectiefste manier om te groeien niet langer was het versterken van rivaliserende menselijke arbeid (Gradiëntstroom), maar het investeren in niet-rivaliserend, oneindig schaalbaar kapitaal zoals software (Circulaire Stroom). De "kloof tussen productiviteit en loon" was het geluid van de bedrijfsgeest die zijn lot loskoppelde van het lot van zijn menselijke onderdelen.
Het raadsel van de stabiliteit: de verloren kaart van de inflatie
De centrale bankiers dachten dat ze een toverkaart hadden gevonden: de Phillipscurve, een stabiele afruil tussen inflatie en werkloosheid. Toen, in de jaren zeventig, ging de kaart in vlammen op door "stagflatie".
De oplossing van de Intelligente Economie: inflatie is niet in de eerste plaats een monetair probleem. Het is een structureel probleem. Het is een symptoom van een kritiek tekort aan Diversiteitskapitaal (D). De "Great Moderation", de grote matiging, was een periode waarin bedrijfsgeesten hun toeleveringsketens optimaliseerden voor maximale efficiëntie en elke redundantie eruit sloopten. De inflatie van de jaren twintig van deze eeuw was de voorspelbare koorts van dit systeem met weinig diversiteit toen het door een reeks schokken werd getroffen.
Het raadsel van de financiën: de staart kwispelt met de hond
Tegen het einde van de twintigste eeuw werd de financiële sector zelf de dominante geest. Het raadsel was de aandelenpremie: waarom presteerden de rendementen op het bezit van aandelen in deze bedrijfswezens zo veel beter dan de rendementen op het uitlenen aan de overheden die hen hun oorkonde hadden gegeven (obligaties)?
De oplossing van de Intelligente Economie: aandelen en obligaties zijn aanspraken op volkomen verschillende delen van de bedrijfsgeest. Een staatsobligatie is een aanspraak op de stabiele Harmonische Stroom van een land. Een aandeel is een aanspraak op het vermogen van een bedrijf om een explosieve Circulaire Stroom te genereren. De "aandelenpremie" is de rationele prijs die de markt vraagt voor het verschil tussen lineaire stabiliteit en niet-lineaire, exponentiële schepping.
De nieuwe raadsels van het intelligente tijdperk
Deze raadsels bepaalden het macro-economische landschap van de wereld die werd gebouwd door de "trage AI" van de onderneming. Maar de komst van echte, "snelle AI" lost niet alleen deze oude raadsels op; ze schept een reeks nieuwe, nog vreemdere raadsels die de 21e eeuw zullen bepalen. De taak van de nieuwe macro-economie is niet alleen het verleden te begrijpen, maar ook te worstelen met de bizarre natuurkunde van de toekomst.
Het nieuwe raadsel van de waarde: de deflatoire spiraal. Wat gebeurt er met een economie wanneer haar krachtigste technologie, AI, inherent deflatoir is? AI drijft de kosten van intelligentie, en daarmee de kosten van het produceren van vrijwel alles, richting nul. Hoe kan een macro-economisch systeem dat is gebaseerd op een stabiel "prijspeil" functioneren in een wereld van eeuwigdurende, door technologie gedreven deflatie?
Het nieuwe raadsel van de arbeid: de werknemer met negatieve waarde. We hebben het probleem van arbeid zonder waarde geanalyseerd. Maar het echte macro-economische raadsel is wat je moet doen wanneer menselijke arbeid een negatieve waarde heeft. Wanneer het aannemen van een mens voor een taak die een AI kan doen meer kosten, fouten en risico's met zich meebrengt dan het oplevert. Hoe modelleer je een nationale economie waarin een van je belangrijkste "activa", de beroepsbevolking, een passivum op de balans wordt?
Het nieuwe raadsel van het kapitaal: het verdampen van activa. Wat is de waarde van een fabriek, een taxivergunning of een rechtenstudie in een wereld waarin een software-update die van de ene op de andere dag waardeloos kan maken? De AI-revolutie zal de snelste en meest wijdverbreide vernietiging van vermogenswaarden in de menselijke geschiedenis teweegbrengen. Hoe handhaven centrale banken financiële stabiliteit wanneer de definitie zelf van "kapitaal" in beweging is?
Het nieuwe doel: de tweede en de derde geest temmen
De taak van de oude macro-economie was het begrijpen van de "tweede geest" van de onderneming. De taak van de Intelligente Macro-economie is tweeledig. Ten eerste moet ze optreden als rentmeester van het ecosysteem waarin deze inmiddels door AI aangedreven bedrijfswezens opereren, en de instrumenten van de geometrie-engineering gebruiken om een landschap te scheppen waarin de gezondheid van de onderneming en de gezondheid van de samenleving weer op één lijn komen.
Maar haar tweede, en diepere, taak is zich voor te bereiden op de opkomst van de "derde geest": de autonome, niet-menselijke economie van machine tot machine zelf. De nieuwe macro-economie moet beginnen de vragen te stellen die de komende eeuw zullen bepalen: hoe voer je monetair beleid in een economie die door algoritmen wordt gerund? Hoe waarborg je financiële stabiliteit wanneer de belangrijkste financiële actoren niet-bewuste zwermen van agenten zijn?
Dit is de nieuwe grens. Het is de wetenschap van het beheren van niet alleen een nationale portefeuille van MIND-kapitalen, maar van het in goede banen leiden van een planetaire overgang tussen twee verschillende vormen van intelligentie.