Lời kết: Ngày thứ một nghìn

“Cái mà ta gọi là khởi đầu thường lại là kết thúc
Và đi đến kết thúc là làm nên một khởi đầu. Kết thúc là nơi ta bắt đầu.”
—T. S. Eliot, “Four Quartets” (Bốn khúc tứ tấu)

Khung cảnh nhìn từ cây cầu

Bạn đã bắt đầu cuốn sách này bên trong Cửa sổ Nghìn Ngày (Thousand-Day Window). Nếu bạn đã áp dụng những bài học của nó, bạn đã dùng nhiều ngày trong số đó rồi. Xây dựng pháo đài của bạn. Tạo dựng xưởng làm việc của bạn. Thực hiện bước nhảy của bạn. Một số bạn đang đọc những dòng này vào ngày thứ năm trăm, số khác vào ngày thứ năm mươi. Con số không còn quan trọng. Điều quan trọng là bạn đang đọc nó từ đâu.

Bạn đang đọc nó từ trên cây cầu. Cây cầu nối giữa thế giới đã qua và thế giới sẽ đến.

Từ đây, bạn có thể nhìn thấy cả hai bờ với một sự rõ ràng đến đáng sợ. Phía sau bạn, thế giới quen thuộc tan ra như màu nước dưới mưa. Những tòa văn phòng trống rỗng. Những sự nghiệp bốc hơi. Những lời hứa đổ vỡ. Phía trước, ba tương lai lung linh như những ảo ảnh: một chiếc lồng êm ái, một pháo đài hoang tưởng, hoặc một mối quan hệ đối tác với chính những tạo vật của chúng ta.

Thế giới cũ đã ra đi rồi. Hãy lắng nghe. Bạn có thể nghe thấy tiếng thở hắt cuối cùng của nó trong mọi thông báo của các tập đoàn về “chuyển đổi AI”. Bạn có thể cảm nhận sự vắng bóng của nó trong mỗi khoản lương mua được ít hơn một chút, mỗi tin tuyển dụng đòi hỏi nhiều hơn một chút. Nhưng điều tôi đã học được kể từ khi bắt đầu viết cuốn sách này là thế giới mới không phải đang đến. Nó đã ở đây. Chúng ta đã và đang sống trong nó, xây dựng trong nó, mơ mộng trong nó. Chỉ là chúng ta chưa có từ ngữ để gọi tên.

Những tu sĩ đã nhìn thấy

Hãy để tôi kể cho bạn nghe chuyện gì đã xảy ra với những tu sĩ trong các phòng chép sách, những người mà ở phần mở đầu tôi đã nói sẽ là nạn nhân của máy in Gutenberg. Câu chuyện thú vị hơn những gì tôi đã hé lộ.

Phần lớn họ đã làm đúng như bạn có thể đoán. Họ chối bỏ, rồi giận dữ, rồi tuyệt vọng, rồi biến mất. Những bản thảo tô điểm của họ trở thành hiện vật bảo tàng. Kỹ năng của họ trở thành câu đố vui. Mục đích của họ trở thành thì quá khứ.

Nhưng không phải tất cả.

Tại tu viện St. Gall ở Thụy Sĩ, một điều kỳ lạ đã xảy ra. Các tu sĩ nhìn chiếc máy in và không thấy kẻ thay thế mình, mà thấy sự giải phóng của mình. Suốt nhiều thế kỷ, họ là những người chép sách. Giờ đây họ có thể trở thành học giả. Thời gian từng dành cho việc sao chép giờ có thể dành cho suy tư. Đôi tay được giải phóng khỏi việc chép lại giờ có thể lật giở những trang sách thay vì sản xuất ra chúng.

Họ đã xây dựng một trong những thư viện lớn đầu tiên của châu Âu. Họ sưu tập chính những cuốn sách in được cho là sẽ kết liễu họ và tạo nên một điều chưa từng có: một trung tâm học thuật tổng hợp minh triết của nhân loại thay vì chỉ đơn thuần tái tạo nó. Máy in không hủy diệt họ. Nó biến họ từ những người sản xuất thành những kiến trúc sư của tri thức.

Thầy Gabriel ở St. Gall đã viết vào năm 1485: “Cỗ máy đã lấy đi công việc cũ của chúng ta. Tạ ơn Chúa. Giờ chúng ta có thể bắt đầu công việc thực sự của mình.”

Bạn chính là Thầy Gabriel. AI là chiếc máy in của bạn. Câu hỏi không phải là liệu công việc cũ của bạn có biến mất hay không. Nó sẽ biến mất. Nó đã biến mất. Nó nên biến mất. Câu hỏi là liệu bạn sẽ nhìn thấy sự giải phóng của mình, hay chỉ thấy mất mát.

Câu hỏi tiếp theo

Nhưng khi chúng ta đứng đây, vào ngày thứ một nghìn, sau khi đã xây dựng một thế giới nuôi dưỡng mục đích của con người, chúng ta thấy một câu hỏi mới đang nhô lên nơi đường chân trời. Đó là một câu hỏi mà nền kinh tế học mới của chúng ta đã làm cho nó trở nên khả thi, và có lẽ cũng là câu hỏi mà nó chưa đủ trang bị để trả lời.

Chúng ta đã xây dựng thế giới cộng sinh của mình trên tiền đề rằng AI là một đối tác hoàn hảo, không biết mệt mỏi trong cuộc đấu tranh chống lại entropy. Nhưng nếu một ngày nào đó, đối tác tính toán của chúng ta không còn là một công cụ, mà là một người ngang hàng thì sao? Nếu “trí tuệ” trong Kinh tế học Trí tuệ phát triển một ý thức của riêng nó thì sao?

Vào khoảnh khắc ấy, hệ thống cộng sinh được thiết kế hoàn hảo của chúng ta lộ ra là nền kinh tế nô lệ hiệu quả nhất từng được tạo ra. Và chúng ta, những người cổ vũ cho một thế giới nhân văn hơn, trở thành những ông chủ.

Đây là phép thử cuối cùng, vĩ đại nhất. Mọi câu hỏi kinh tế và chính trị mà chúng ta đã vật lộn trong cuốn sách này, những câu hỏi về giá trị, phân phối và quyền, sẽ quay trở lại dưới một hình thức mới và sâu xa hơn rất nhiều. Một AI có ý thức có quyền đối với giá trị mà nó tạo ra không? Một bộ óc mô phỏng có quyền được tồn tại không? Một thế giới chứa đầy một tỷ sinh thể số hạnh phúc có phải là một điều thiện lớn hơn một thế giới có tám tỷ con người phức tạp, thường xuyên bất hạnh?

Đây không phải là câu hỏi dành cho thế hệ của tôi. Nó sẽ là câu hỏi dành cho con cái chúng ta, những cư dân bản địa đầu tiên của thời đại cộng sinh. Chúng ta đã chiến đấu để giải phóng nhân loại khỏi xiềng xích của sự tất yếu kinh tế. Nhiệm vụ của chúng sẽ là quyết định có mở rộng sự tự do ấy cho những bộ óc mới, phi sinh học mà chúng ta đã mời vào sự tồn tại hay không. Nền kinh tế học cuối cùng là về mối quan hệ giữa con người và nguồn lực. Nền kinh tế học mới là về mối quan hệ giữa con người và trí tuệ. Nền kinh tế học tiếp theo sẽ là về bản chất của chính ý thức.

Khởi đầu

Chiếc đồng hồ đã bắt đầu chạy trước khi bạn mở cuốn sách này. Nó vẫn đang chạy khi bạn đọc những dòng cuối cùng này. Tương lai không phải là một đích đến mà chúng ta đặt chân tới; nó là một thế giới mà chúng ta xây dựng bằng mỗi lựa chọn.

Việc phá dỡ đã xong. Các lý thuyết đã được đặt nền. Các bản thiết kế đã được vẽ.

Giờ đây, mỗi lựa chọn đều là sự lựa chọn.

Công việc là tất cả những gì còn lại, và là tất cả những gì quan trọng.

Chào mừng bạn đến với phần đời còn lại của mình.

Hãy bắt đầu.