پیوست د: واژه‌نامهٔ اقتصاد هوشمند
«مرزهای زبان من، مرزهای جهان من‌اند.» — لودویگ ویتگنشتاین
هنگامی که پارادایم‌ها جابه‌جا می‌شوند، زبان نخستین قربانی است. واژه‌های جهان کهنه صرفاً نادرست نمی‌شوند؛ بی‌معنا می‌شوند. این پیوست مرجعی یکپارچه برای زبان تازه‌ای فراهم می‌کند که برای راه یافتن در سدهٔ بیست‌ویکم لازم است. هدفش یاری رساندن به خواننده در پیمودنِ ساختار صوریِ اقتصاد هوشمند است.
بخش I: علم بنیادین
- نظریهٔ هوش (IT): علم بنیادینی که در این اثر معرفی شده است. چارچوبی است که فیزیکِ چگونگیِ پردازش اطلاعات برای آفریدن ارزش، نظم و ماندگاری در سامانه‌های پیچیده را توصیف می‌کند. فرض می‌گیرد که هر سامانه‌ای که در برابر آنتروپی ماندگار می‌ماند، ناگزیر از راه گزینش تکاملی چنان رفتار می‌کند که گویی تبدیلِ کارآمدِ انرژی به هوش پیش‌بینانه را بهینه می‌کند (نگاه کنید به فصل 6).
- وارونگی هوش: لحظهٔ تاریخیِ کنونی و بی‌سابقه‌ای که در آن هوش به کالایی مقیاس‌پذیر، غیرزیستی و بی‌سقف (هوش مصنوعی) بدل می‌شود، پیش‌فرض‌های اقتصادِ مبتنی بر کمیابی را درهم می‌شکند و گذار فازی تمدنی را به راه می‌اندازد. (نگاه کنید به فصل 1).
- پل ماندگاری: استدلالی منطقی و فلسفی که مشاهدهٔ تجربیِ «ماندگاری» در کیهانی پرآشوب را به اصل نظریِ «بهینه‌سازی» پیوند می‌دهد. استدلال می‌کند که زمان بخت را از شایستگی جدا می‌کند و بنابراین هر سامانه‌ای که مدتی طولانی دوام می‌آورد باید بهینه‌سازی کارآمد باشد (نگاه کنید به فصل 6).
- موتور زایا: پویاییِ محوریِ هر سامانهٔ هوشمند، که از نظر ریاضی همانند مدل انتشار در هوش مصنوعی زایاست. فرایندی را توصیف می‌کند که سامانه با پیمودنِ مسیرِ کمترین کنش بر چشم‌اندازِ هزینه، از دلِ آشوب نظمی منسجم پدید می‌آورد (نگاه کنید به فصل 7).
- پنجرهٔ هزارروزه: گاه‌شمارِ استعاری و عملی‌ای که نمایندهٔ دورانِ حیاتی و محدودی است که در آن قواعد بنیادینِ نظام اقتصادیِ بعدی تثبیت خواهند شد. این پنجرهٔ انتخابِ معنادارِ انسانی است (نگاه کنید به مقدمه).
بخش II: قوانین و سنجشِ یک سامانهٔ زنده
- سه قانون یک سامانهٔ زنده: سه قضیهٔ مذاکره‌ناپذیر، برآمده از نظریهٔ هوش، که بر هر سامانهٔ زایای پایدار حاکم‌اند. (نگاه کنید به فصل 7).
- جریان: ارزش باید پاس داشته شود و به‌خوبی به گردش درآید تا داده و انرژیِ لازم برای محاسبه فراهم شود. سامانه‌ای که می‌انبارد، سامانه‌ای است که از یادگیری بازمی‌ایستد.
- گشودگی: سامانه باید به روی انرژی و اطلاعاتِ محیطش گشوده باشد تا با آنتروپی بجنگد و از «فروپاشی مدل» بپرهیزد.
- تاب‌آوری: سامانه باید تنوع را نگه دارد تا از عدم قطعیت جان به در برد؛ تنوع همچون بیمه‌نامه‌ای در برابر شکستِ فاجعه‌بارِ مدل عمل می‌کند.
- سرمایه‌های MIND: داشبوردی چهاربعدی برای سنجشِ پایبندیِ یک سامانه به سه قانون، و از این رهگذر سنجشِ سلامت و سرزندگیِ کلیِ آن. این سرمایه‌ها ضربی‌اند (M × I × N × D). (نگاه کنید به فصل 8).
- M – سرمایهٔ مادی: بسترِ فیزیکیِ مادهٔ سازمان‌یافته و انرژیِ در دسترس. سلامتِ جریان‌های فیزیکی را می‌سنجد.
- I – سرمایهٔ هوش: توانایی جمعیِ سامانه برای حل مسئله و پدید آوردن خرد. سلامتِ جریان‌های اطلاعاتی را می‌سنجد.
- N – سرمایهٔ شبکه‌ای: کیفیت و تراکمِ پیوندهای مبتنی بر اعتماد. سنجهٔ مستقیمِ گشودگیِ یک سامانه است.
- D – سرمایهٔ تنوع: گوناگونیِ اجزا و راهبردهایی که گزینه‌ها و ضدشکنندگی فراهم می‌کند. تجسمِ ساختاریِ تاب‌آوری است.
بخش III: معماریِ یک اقتصاد زنده
- سه جریان ارزش: دستور زبانِ همگانیِ همهٔ فعالیت‌های اقتصادی، برآمده از تجزیهٔ هاج. (نگاه کنید به فصل 9).
- جریان گرادیانی: مبادلهٔ رقابتی و حاصل‌جمع‌صفرِ کالاهای کمیاب و همرقیب («اتم‌ها»). قلمرو آدام اسمیت.
- جریان چرخشی: پویاییِ انباشتی و حاصل‌جمع‌مثبتِ کالاهای ناهمرقیب («بیت‌ها»). قلمرو کارل مارکس.
- جریان هماهنگ: مجراهای ماندگار و ساختاریِ اعتماد، پروتکل‌ها و نهادها. قلمرو فریدریش هایک.
- توپولوژی شبکه: ساختار بنیادینِ پیوندها که قدرت و فرصت را تعیین می‌کند. (نگاه کنید به فصل 10).
- توپی و پره‌ای: توپولوژیِ استخراج.
- جهان کوچک: توپولوژیِ نوآوری.
- توری توزیع‌شده: توپولوژیِ تاب‌آوری.
- موتور دوگانه: فرایند هم‌تکاملی‌ای که بر دگرگونیِ نهادی حاکم است و از یک موتور تند (رفتار بازار، با مقیاس زمانیِ ماه‌ها) و یک موتور کند (تکامل قواعد و راهبردها، با مقیاس زمانیِ دهه‌ها) تشکیل می‌شود. راه‌حلِ نقد لوکاس (نگاه کنید به فصل 13).
- اقتصاد همسوسازی: مسئلهٔ اقتصادیِ محوریِ سدهٔ بیست‌ویکم که جایگزین مسئلهٔ تخصیص می‌شود. چالشِ همسو کردنِ هوش مصنوعیِ فراوان و خودمختار با ارزش‌های انسانی است و هم همسوسازی بیرونی (تعیین هدف‌های درست) و هم همسوسازی درونی (جلوگیری از هدف‌های فرعیِ نوپدید و ناهمسو) را در بر می‌گیرد (نگاه کنید به فصل 14).
بخش IV: طرح همزیستانه
- سه آینده: تنها سه پیکربندیِ پایداری که پس از وارونگی هوش پیش روی تمدن است: فئودالیسم دیجیتال، چندپارگی بزرگ و همزیستی انسانی (نگاه کنید به فصل 19).
- سیاست‌گذاری به‌مثابهٔ مهندسی هندسه: پارادایم تازهٔ حکمرانی که به جای فرمان راندن بر پیامدها، بر شکل دادن به چشم‌اندازِ اقتصادی (انگیزه‌ها، پروتکل‌ها و پیش‌فرض‌ها) تمرکز می‌کند (نگاه کنید به فصل 20).
- دولت همزیست: تکامل دولت‌ملت از استخراج‌کنندهٔ منابع به «امانت‌دار MIND» که کارکرد اصلی‌اش پروردنِ ظرفیت زایای جامعه است (نگاه کنید به فصل 20).
- دسترسی همگانی به هوش (UAI): وعدهٔ محوریِ قرارداد اجتماعی نو؛ موهبتی برای هر شهروند که شامل یک عامل هوش مصنوعیِ حاکم (Sovereign AI Agent)، حق برخورداری از سطح پایه‌ای از هوش، و دسترسی به یک منبع مشترک دانش مورد اعتماد است (نگاه کنید به فصل 18).
- نظام پولی دوگانه: معماری‌ای پولی که برای دو واقعیت فیزیکیِ متفاوت طراحی شده است (نگاه کنید به فصل 21).
- سکه‌های بنیاد (Foundation Coins، FC): ارزی محدود و مبتنی بر کمیابی برای «اقتصاد اتمی» که از راه اثبات سودمندی (Proof of Benefit) پدید می‌آید.
- اعتبارهای فرهنگی (Culture Credits، CC): ارزی فراوان و روان برای «اقتصاد بیتی» که به‌صورت سود سهام فراوانی توزیع می‌شود.
- هسته‌بندیِ نو: نظریهٔ راهبردیِ دگرگونی برای گذار همزیستانه. استدلال می‌کند که جهان نو نه از انقلابی از بالا به پایین، بلکه از موفقیت و تکثیرِ از پایین به بالای «جایگاه‌های هسته‌بندیِ» کوچک و حفاظت‌شده پدید خواهد آمد (نگاه کنید به فصل 22).
بخش V: گذار انسانی
- گسست سوخت‌وسازی: تفاوت بنیادین و فیزیکی میان کار انسانی (موتوری سوخت‌وسازی که به خوراک نیاز دارد) و کار هوش مصنوعی/رباتیک (موتوری غیرسوخت‌وسازی که تنها به برق نیاز دارد). همین است که وارونگی چهارم را وارونگی نهایی می‌کند (نگاه کنید به فصل 1).
- محاسبه در برابر آگاهی: تمایز بنیادین میان هوش مصنوعی و هوش انسانی. محاسبه موتورِ نحوی برای پاسخ دادن به «چگونه» است. آگاهی موتورِ معناییِ پاسخ دادن به «چرا» است. همزیستیِ غاییِ انسان و هوش مصنوعی آمیزشِ این دو است (نگاه کنید به فصل 25).
- هنرهای انسان بودن: جایگزینِ «شغل‌ها». این‌ها نقش‌هایی ذاتاً انسانی و خودکارنشدنی‌اند که در جهانی پسااقتصادی محوری می‌شوند، مانند معماران توجه، بافندگان پیوند و معناآفرینان (نگاه کنید به فصل 25).